با سلام و ضمن تشکر از خواهر گرامی مژگان،

موضوع فکر گناه یا افکار منفی (فکر سیاه) از سویی بسیار اهمیت دارد و آن اینکه که متاسفانه برخی به اشتباه تصور می کنند که تفکر و تخیل آگاهانه و متعمدانه موضوع های گناه آلود اشکال و گناهی ندارد و حتی برخی تصور می کنند نباید مانع آن شد و دراینگونه افکار آلوده سودی نیز نهفته است (همچون تخلیه غرایز).

از دیدگاه متفکرین و علمای اسلامی
عالم فرزانه شهید مطهری در این خصوص تاکید می کند که این صحیح نیست که تصور شود فکر گناه، گناه نیست بلکه "فکر هر گناهی خود آن گناه نیست". ایشان می فرمایند که فکر گناه وقتی که گناه عینا عملی نشود عقاب خود گناه را ندارد. ایشان مثالی می زنند که نشان می دهد فکر گناه را اراده و تصمیم به انجام گناه دانسته و می فرمایند اگر فردی خواست برود شراب بخورد و در مسیر رفتن برای عملی کردن این فکر به دلیلی نتوانست شراب بخورد، در این شرایط خداوند متعال وی را عقاب نمی کند چون فعل گناه رخ نداده است. در مقابل بر اساس فضل الهی اگر فردی تصمیم به انجام فعل نیکی بگیرد و به دلیلی موفق به انجام نگردد خداوند متعال از روی فضل ثواب آن عمل را به وی می دهد. ایشان تاکید می کنند و می گویند "هر خاطره ای [یا فکری] که انسان را از خداوند غافل کند بد است چه برسد به اینکه فکر گناه کند" و "... فکر گناه مسلم بد است و نوعی گناه است فکر گناه" (گنجینه صوتی تبیان، فایل فکر گناه)

در فرهنگ دينی ما فكر گناه منجر به گناه می‌شود و این تصور بسیار خطرناک است که مجوز داده شود عامدانه و آگاهانه فردی به پرورش فکرهای آلوده و گناه آمیز پرداخته و این گونه تخیلات را خود-خواسته بسازد. مولای متقیان حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند "کسی که در مورد گناهان زیاد فکر کناد، گناه وی را به سمت و سوی خود می کشاند." (غررالحکم، جلد پنج صفحه ۳۲۱) و همچنین می فرمایند " تفکر به و فرو رفتن در مورد هر چیز، سر آغاز پیدایش و به وجود آورنده زمینه وجود آن چیز است." (غررالحکم، جلد ۳ صفحه ۴۵۱)

این تصور غلطی است که بگوییم چون ما معصوم نیستیم پس آزاد هستیم فکر گناه کنیم. آنچه بیشتر در مورد فکر گناه در شرع سخن گفته شده آن است که فردی تصمیم به گناه بگیرد و به دلیل مهیا نشدن شرایط نتواند اجرا کند (در حالی که مصمم به اجرا بوده است) و خداوند متعال گناه انجام نشده را در نامه اعمال فرد ثبت نمی کند چون فرد مرتکب گناه نشده است. اما این گونه فکر گناه با آنچه در این تاپیک از آن صحبت شد متفاوت است. اینکه فردی آگاهانه و متعمدانه و خود-خواسته به جریانات آلوده فکر کند، در تخیل خود صحنه پردازی کند و صحنه های گناه را در ذهن خود ترسیم کند درست مانند آن است که فردی کتاب یا فیلم یا نوار صوتی چنین صحنه هایی را بخواند، ببیند یا بشنود و ذهن و خوداگاه و ناخود آگاه فرد به همان اندازه که از خواندن، دیدن و شنیدن چنین جریانات و صحنه هایی تاثیر می پذیرد تحت تاثیر قرار خواهد گرفت.

حضرت آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی می فرمایند اگر انسان حیا داشته باشد حتی فکر گناه هم نمی کند. ایشان از امام هفتم روایتی نقل می کنند: "فَاسْتَحْيُوا مِنَ اللَّهِ فِي سَرَائِرِكُمْ كَمَا تَسْتَحْيُونَ مِنَ النَّاسِ فِي عَلَانِيَتِكُم‏» این خیلی روشن است. باید از خدا در سرّتان خجالت بکشید، همان‎طور که در علن از مردم خجالت می کشید! همه کار را جلوی مردم نمی‏کنید، در برابر خدا هم همین‏طور باشید." آیا عالم ذهن و تخیل انسان از خداوند پوشیده است؟! (۱)

خداوند در آیه ۲۰۱ سوره اعراف می فرماید " إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِّنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُم مُّبْصِرُونَ" ( كسانى كه پرهيزگارى مى‌كنند چون از شيطان وسوسه‌اى به آنها برسد، خدا را ياد مى‌كنند، و در دم بصيرت يابند.) چگونه می توان تخیل و ذهن پردازی های آلوده و گناه آمیز خودآگاه و خود-خواسته را چیزی جز وسوسه شیطانی دانست؟ آیا پرداخته های ذهنی و آلوده فردی که ذهنش را جولان گاه این گونه افکار کرده است، منشا الهی دارد و منجر به خیر خواهد شد؟!

موفق باشید
العظمه لله الواحد القهار

از دیدگاه علم روانکاوی،

اویبوری دانشمند انگلیسی میگوید: "برای آنکه با نیکوکاری روزگار بگذرانیم باید از افکار بد بپرهیزیم فکر بد تخمی است که میوه آن کار بد است تنها کردار خوب شمارا خوشبخت نمیکند باید پندار خوب داشت" خطر فکر بد از خطر گرگ بیشتر است زیرا گرگ جسم را تباه میکند و فکر بد روح را. در دنیایی که زمینه انجام گناه فراهم است، تفکر خودآگاه به گناه و تخیل افکار آلوده و پرداختن به آنها زمینه ساز انجام و ارتکاب گناه است. وقتی که فردی برای اولین بار در معرض انجام گناه قرار میگیرد دست و پایش لرزان خواهد بود لذا تصور این آسان است که وقتی فردی به گناهی یا فکر آلوده ای به صورت خودآگاه می پردازد در صورت فراهم شدن زمینه انجام دیگر دست و پای وی لرزان نخواهد بود.

از دیدگاه روانکاوی ضمیر ناخودآگاه در زندگی انسان بسیار تاثیر گذار است و بیماری هایی که ناشی از ضمیر ناخودآگاه بیمار است از طرق معمول درمان پذیر نیست. ضمیر ناخودآگاه در درون ما از بدو تولد شکل گرفته و هر چه که ما می بینیم و می شنویم یا حس می کنیم یا هر فکری را که از مغز ما عبور می کند همه را ثبت و ضبط می کند. سلامتی یا بیماری، شهوات و تمایلات، تلاش ها و کوشش ها، خواب دیدن و همه افکار و اعمال ما متاثر از ناخودآگاه ما است و ناخودآگاه بسیاری از حرکات و رفتار و گفتار و کردار ما را رهبری می کند. در دیدگاه علم روانکاوی و روانشناسی اهمیت ناخودآگاه به حدی است که اراده و عقل انسان به نحوی تحت تاثیر ناخودآگاه بوده و به اعتقاد پیشگامان این علم زندگی بیرونی انسان نسخه بدلی از زندگی و تفکرات درونی انسان است. حال این ضمیر ناخودآگاه چگونه شکل گرفته و برنامه ریزی می شود: ۱- تاثیرات دوران کودکی (تا ۵ سالگی) ۲- ضربه های جسمی و روحی ۳- تلقین به نفس و تفکر خودآگاه ۴- هیپنوتیزم

مورد اول از مهمترین موارد شکل دهنده ناخودآگاه است و از این رو است که روایات بسیاری بر تربیت فرزند و تلاش از سنین آغازین تاکید کرده و والدین را از در معرض قرار دادن کودکان در مقابل صحنه ها و در موقعیت هایی که ناشایست است (به بهانه اینکه کودک است و نمی فهمد) منع کرده است.

اما مورد سوم به موضوع این تاپیک ارتباط دارد که تفکر و تخیل گناه آمیز و افکار آلوده است. ذهن انسان به گونه ای شکل یافته است که قادر است از مواردی را از خودآگاه به ناخودآگاه منتقل کند و بدین ترتیب با تفکر خودآگاه و تلقین می توان چیز هایی را در لوح ضمیر خود حک کنیم و از قضا موثرترین روش تلقین به نفس این است که به صورتی عادی درباره موضوع مورد نظر خود فکر کنیم. بنابراین احادیثی که از فکر ناشایست و آلوده انسان را بر حذر داشته اند با علم روانکاوی نیز منطبق بوده و روانشناسی نیز نشان داده است با پرداختن و تفکر و تخیل گناه به تدریج از خودآگاه به ناخودآگاه منتقل شده و از آن پس فرد تحت تاثیراتی قرار خواهد گرفت که دیگر خود به آن ها آگاهی ندارد چون گناه و تخیل آلوده وی به ناخودآگاه وی منتقل شده است. لذا حتی اگر فردی تصمیم نداشته باشد به هیچ وجه تفکرات آلوده خود را عملی کند (همچون هوسرانی و زنا یا ...) با گذر زمان و انتقال این آلودگی ها به ناخودآگاه وی دیگر اراده و عقل وی نیست که تصمیم می گیرد و زندگی فرد ناخودآگاه تحت تاثیر چیزی قرار خواهد گرفت که فرد روزی فکر میکرد هیچ گاه عملی نخواهد شد.

موفق باشید
العظمه لله الواحد القهار